Zihin, henüz vuku bulmamış bir tehdidi kurgularken sınırsız bir simülasyon kapasitesine sahiptir; oysa olay gerçekleştiğinde zihin “eylem” moduna geçer ve belirsizlik ortadan kalkar. Beynimiz, somut bir acıdan ziyade belirsiz bir tehdit karşısında alarm seviyesine geçer.
Bir olay gerçekleştiğinde (vücut adrenalin salgılayarak “savaş ya da kaç” ) tepkisi verir. Ancak bekleme sürecinde beyin, sürekli bir kortizol (stres hormonu) salınımı içindedir.
Çalılığın arkasındaki hışırtı (belirsizlik), kaplanın ortaya çıkmasından (gerçekleşme) daha tehlikelidir. Kaplan çıktığında strateji bellidir; Kaçmak. Ancak hışırtı sürdüğü müddetçe hayatta kalmak için binlerce farklı felaket senaryosu kurgulamak zorundasınızdır.
Beklenti süreci, bilişsel kaynakları sömüren bir “arka plan” işlemi gibidir. Gerçekleşme anı ise bu işlemi sonlandırıp işlemciye (zihni) tek bir odağa indirger.
Zihin, boşluğu felaketle doldurmaya programlıdır. Olay gerçekleştiğinde ise artık “hayal biter” realite başlar.
Realite, ne kadar acı olursa olsun, sınırsız hayal gücünün ürettiği o kaotik korku ormanından daha dar bir alandır. Fransız atasözü vardır; “Bekleyiş, beklenenen şeyden daha güçlüdür.” Eylem enerji üretirken; bekleyiş var olan enerjiyi içten içe kemirir. Olayın kendisi nötrdür; onu devleştiren, sizin zihninizdeki simülasyon kapasitesinizdir.
Ne yapmak gerekli? Beklenen şey zihinde devleştiğinde, onu rasyonel bir otopsiye yatırmaktır. İflas mı? Ölüm mü? Rezil olmak mı? Bunların her birini tek tek analiz ettiğinizde, o “büyük görünen” şeyin aslında yönetilebilir parçalardan oluştuğunu görürsünüz.
Olay henüz gerçekleşmeden, zihin binlerce “olumsuz çıktı” ile boğulur. Bu, işlemcinin kendi ürettiği sanal yük altında ısınması ve kilitlenmesidir. Zeki insan mutsuz lafı buna dayanır.
Zeka arttıkça, “her şey yolunda gidebilir” ihtimalinin yanındaki binlerce “ters gidebilecek şey” daha görünür hale gelir. Cehaletin, mutluluğu, olasılık havuzunun sığlığından gelir. Zeki insan ise derin suların türbülansına bildiği için, bekleme sürecinde o devleşen gölgeleri, daha detaylı görür.
Cahil insan sadece duvara çarptığında acı çeker; zeki insan duvara çarpma ihtimalini gördüğü andan itibaren çarpmış gibi acı çekmeye başlar. İşlem kapasitesi (zihin) arttıkça, karar mekanizması daha fazla değişkeni denkleme dahil eder. Her değişken, yeni bir belirsizlik ve yani bir “beklenti stresi” demektir.
Dev bir işlemci (zihin) kendi yarattığı sonsuz döngü (infinite loop) içinde hapsolup eyleme geçmemesidir.
Dünya önce, zihinde inşa edilir. 
Yorum bırakın